Από την Gotham City στην Athens City

View Από την Gotham City στην Athens City in a larger map

Ένας διαδραστικός χάρτης της Αθήνας από τους Archipunks.

Προσχέδιο_Χάρτης της Αθήνας σε Κόμιξ

Η Αθηνά Οικονομάκου στο πρωινό μου

τι βρίσκει κανείς ψάχνοντας την Αθήνα...

Στο...Α της Αθήνας

Το να γράφεις για τη στοά και συγκεκριμένα την αθηναϊκή στοά, είναι σα να ψηλαφίζεις κατασκευές της Ακρόπολης στην μετα Κορρέ εποχή. Η σύγχρονη αθηναϊκή στοά μοιάζει με ένα υβρίδιο της ιερής, υπο το βλέμμα θεών και αρχιτεκτόνων, αρχαιοελληνικής και της προπολεμικής Ευρωπαϊκής στοάς, έτσι όπως εκείνη αναθεωρήθηκε και εισήχθηκε στην Ελλάδα. Οι παραλλαγές του αρχετύπου μπορούν να συναντηθούν άλλωτε ως περίστυλα των πολυκατοικιών και άλλωτε ως δίοδοι που οδηγούν στον πυρήνα του κτιρίου ή και διαπερνούν. Είναι δύο διαφορετικές αισθητικές εμπειρίες.

Όλοι μας έχουμε βρεθεί εκτεθειμένοι έξω στο δρόμο μια βροχερή μέρα του Σεπτέμβρη ή μία καυτή μέρα του Ιούλη, και τρέξαμε βιαστικοί να κρυφτούμε μέσα σε μια στοά. "Μέσα στη στοά", "έξω στη στοά", "κάτω απο τη στοά" μοιάζουν σκέψεις ενός νού που ακόμα δεν έχει κατασταλάξει για το ποιά είναι η φύση του χώρου.

Αναμφισβήτητα η αισθητική εμπειρία διαφέρει ανάλογα με τον τρόπο που προσσεγγίζουμε τη στοά και κατ'επέκαταση στον τρόπο που προσσεγγίζουμε το κτίριο. Αναφερόμενοι στις περίστυλες στοές, είναι το μέρος του κτιρίου που έχει την ιδιότητα να αποτελεί ταυτόχρονα μέρος του δημόσιου χώρου. Ο χώρος ανάμεσα στην κιονοστοιχία και το σηκό της πολυκατοικίας πάσχει απο αυτή την εννοιολογική κρίση ταυτότητας ενώ καθιστά σαφές το ποίο είναι το περίγραμμα του κτιρίου. Μοιάζει επομένως για έναν χώρο που δεν προορίζεται για κατοίκηση αλλά  περισσότερο με μια χειρονομία που σκοπεύει να δώσει βάθος στο κτίριο."Η περίμετρος του κτιρίου αποτελεί την υψηλότερη διαβεβαίωση για κάτι που υπάρχει πέραν αυτού", και η στοά αποτελεί το μέσο.

Απο την άλλη μεριά, η στοά μπορεί να αποτελεί εκείνο το μέρος του κτιρίου που σαν οισοφάγος τροφοδοτεί το στομάχι του κτιρίου. Οι χρήσεις που συναντούμε εκατέρωθεν περιδιαβαίνοντας μια τέτοια στοά προσδίδουν στο κτίριο μια αυτονομία μεταμορφώνοντάς το σε μια κρυφή πόλη,και η στοά γίνεται ο δρόμος της. Αν είμαστε τυχεροί μπορεί να υπάρχουν και μικρότεροι σκοτεινοί διάδρομοι που οδηγούν σε μυστικές γωνιές ή υπόγεια που καλούν να ανακαλύψουμε. Το παιχνίδι αυτό όπου θησαυρός είναι το εύρημα και όχι το εύρημα ο θησαυρός, φαίνεται να γίνεται τόσο βαθεία στον οργανισμό του κτιρίου, ώστε η πόλη και η μελέτη της μοιάζει περισσότερο μακρινή.

Το σύμπλεγμα των δαιδαλώδων διαδρόμων μοιάζει να κολυμπάει μέσα στο περίγραμμα που ορίζει ο όγκος του κτιρίου και μία πιθανή αξονομετρική χαρτογράφησή τους θα έμοιαζε με αυτές των Πυραμίδων της Αιγύπτου.Αντίθετα η στοές που συγκροτούνται με κιονοστοιχία σε καλούν να τις αποδόσεις κατοψικά, σαν να μην πρέπει να διαταράξεις την αρχετυπική αυτή διάταξη ή προοπτικά για να αναδείξεις το εσωτερικό κανόντα της, το ρυθμό της. Ξεκινώντας λοιπον αντίστροφα την πορεία, η εσωτερική αναδημιουργία της στοάς μέσα μας, βοηθά στο αντιληφθούμε καλυτερα το πώς τη διαβάζουμε και αυτό είναι εννοιολογικά εγγύτερο σε αυτό που η στοά είναι.

Πηγή εικονογράφησης: Eύα Μανιδάκη, Θανάσης Δεμίρης, Περπατώ εις την πόλη όταν ο λύκος είναι εδώ, Κοντέινερ 3, σ26-27

Χαρτογραφόντας το Φαντασιακό

Χάρτης που προέκυψε από τη χωρική ανάλυση της Γεννήτριας του Βασίλη Λώλου


Βασίλης Λώλος_Γεννήτρια

Πρωταγωνιστής: Victor
Τόπος: Μνήμη
Αρχιτεκτονική: Μη-τόποι της μνήμης και του ονείρου, λίγες απεικονήσεις κτισμένου


 

Ο Λώλος, κινούμενος στο χώρο του γοτθικού τρόμου, έχει αποκελεστεί ο "αλαφροΐσκιοτος" των Ελληνικών κόμιξ. Δημιουργεί ονειρικά τοπία και εύπλαστες πραγματικότητες. Τις περισσότερες φορές στα έργα του Λώλου, η αρχιτεκτονική μιλά με την απουσία της. Ο χώρος ορίζεται από το μαύρο και τα υποδηλωτικά πάττερνς. Η ιστορία αρχίζει με το απόλυτο σκοτάδι, μέσα από το οποίο αναδύεται η γλυπτική φόρμα του Victor. Στη συνέχεια περιπλανιέται σε μί ασκοτεινή σπηλιά η οποία σταδιακά μεταλλάσεται σε ένα μη-τόπο και στη συνέχεια σε ένα γοτθικό χωριό (με κάποιες ίσως αναφορές στην ορεινή αρχιτεκτονική της Ελλάδας). Ο πρωταγωνιστής εισέρχεται σε ένα οίκημα, απροσδιορίστου μεγέθους, και μέσα από ένα διάδρομο οδηγείται σε ένα αχανές εσωτερικό, μόνο για να βρεθεί μετέωρος σε ένα τόπο των ονείρων του.
Ο Λώλος συνολικά δημιουργεί χώρους με ιδιέταιρη πλαστικότητα, οι οποιόι μεταβάλλονται κατά την διάρκεια της πλοκής με παράξενους τρόπους. Δεν χρησιμοποιεί συγκεκριμένους χώρους, αλλά αναδύει και βυθίζει διαφορετικά σκηνικά μέσα από το σκοτάδι. Η αστικότητα, όποτε εμφανίζεται στα έργα του, αποδίδεται με έναν ιδιέταιρο τρόπο, ρευστή αλλά και ποιητική.

Ένας Αθηναϊκός Νείλος

H Λεωφόρος Κηφισίας δεν έχει πολλές διαφορές με το Νείλο.Οι Αιγύπτιοι καλλιεργούν την τέχνη της ζωής στις όχθες του Νείλου. Οι πόλεις χτίζονται σε αυτόν εξαιτίας αυτού.Μοναδική πηγή ζωής σε μια αχανή και αφιλόξενη έρημο ο Νείλος θεοποιείται,υμνείται την περίοδο πρίν τις πλημμύρες και δαιμονοποιείται κατα τη διάρκεια αυτών,όπως ακριβώς και η Λεωφόρος Κηφισίας άδεια ή μποτιλιαρισμένη. 

Ο πολύ σημαντικός αυτός οδικός άξονας δεν ενώνει απλά ένα ακόμα προάστειο με την Αθήνα αλλά ενώνει δύο διαφορετικούς οικονομικά και εισοδηματικά κόσμους.Η Κηφισιά ήταν απο πολύ παλιά περιοχή κατοικίας των ανώτατων εισοδηματικών τάξεων όταν ακόμα το Χαλάνδρι και το Μαρούσι ή άλλα σημερινά βόρεια προάστια, ήταν χωριά και αποτελούσαν μεσοαστικό κενό ανάμεσα στο κέντρο και την περιοχή αυτή. Η ασσυμετρία αυτή είναι ορατή ακόμα και σήμερα που η πόλη γέμισε όλα τα κενά του λεκανοπεδίου Αττικής και αυτές ενδιάμεσες ζώνες,και μετριέται με δομικούς όρους κυρίως. 

Παρατηρώντας τις όχθες της Λεωφόρου αυτής με τις συνεχείς εναλλαγές χρήσεων και μορφών αδυνατούμε να βρούμε έναν δομικό κανόνα. Τα γιγαντωμένα κτίρια πολυτελών γραφείων και τα μεταμοντέρνα γυάλινα κτίρια εμπορικών χρήσεων ανακλούν το όραμα της Αθήνας των προηγούμενων δεκαετιών και το αισθητικό αποτέλεσμα ανακλά την ασσυμετρία, αναρχία και ασυνέπεια με την οποία αυτο το όραμα μεταφράστηκε απο την αγορά και δομήθηκε.

Η ''τριτοκοσμική Defence'' δεν θέτει ερωτήματα μονάχα για το αισθητικό παρόν αλλά επαναφέρει ερωτήματα που είχαν τεθεί στο πολεοδομικό παρελθόν της Αθήνας.Η έρημος Σαχάρα ήταν το εμπόδιο που απαγόρευε την οικιστική ανάπτυξη των Αιγυπτιών πέραν κάποιας απόστασης απο το ποτάμι,όπου η μεταφορά νερού θα ήταν αρκετά δύσκολη και το μικροκλίμα λιγότερο ευχάριστο. Το τέλος των πόλεων οριζόταν με τεχνική σαφήνεια απο τις παραμέτρους αυτές. 

Αντίθετα στην αμοιβαδοειδούς δομής Αθήνα που σαν ρευστή μάζα σταματά μονάχα στα τοιχώματα (Παρνηθα, Αιγάλεο, Ημυττός,Πεντέλη) το sprawling των προαστίων συνεχίστηκε ανεμπόδιστο οδηγώντας σε όλα αυτά τα συσσωματώματα. Τα όρια των έκκεντρων αυτών πόλεων δεν είναι διακριτά τη μέρα ενώ τη νύχτα που οι ρόλοι αλλάζουν μοιάζουν με αχανείς αστικές ερήμους.Οι οδοί που παραλαμβάνουν ροές απο αυτούς τους δήμους και τις διοχετεύουν στην Κηφισίας,ή το αντίστροφο, μπορούν να παραλληλιστούν με το σύστημα καναλιών των πόλεων του Νείλου. Σε αντίθεση όμως με τα λόγια του Ομήρου όπου η σημασία του Νείλου υποκαθιστά την Αίγυπτο και έτσι ο Νείλος λέγεται πλέον Αίγυπτος και η Αίγυπτος Νείλος, η Λεωφώρος Κηφισίας δεν μπορεί να διατηρεί αυτό το όνομα. Μοιάζει να εξυπηρετεί περαστικούς που όλοι τους έρχονται απο κάπου αλλού.

Δεν έχει σημασία αν αυτό είναι κάποιο προάστιο, το Κέντρο ή κάποια άλλη έκκεντρη περιοχή, όλοι φαντάσματα μιας πόλης δίχως τέλος.Ταξιδιώτες στον δικό μας Νείλο. 

AΘΗΝΑ 1830-2000:Εξέλιξη-Πολεοδομία-Μεταφορές,Γεώργιος Μ. Σαρηγιάννης, Συμμετρία,Αθήνα 2000

Η Αρχιτεκτονική στη σύγχρονη εποχή, Παναγιώτης Τουρνικιώτης,Futura, Αθήνα   2006

Πολύ κακό άνθος του κακού